विद्यालय र कलेजका उनका घनिष्ठ मित्र विनोद प्रधान फोटोग्राफीमा रुचि राख्थे। २०३० सालतिर स्थानीय पत्रिकामा Film and Television Institute of India (पुणे फिल्म इन्स्टिच्युट) मा अध्ययनका लागि विज्ञापन प्रकाशित भयो। विनोद त्यस संस्थानमा छनोट भए।
सिन्धुलीबाट रोजगारीका लागि आसाम गएका एक नेपाली परिवारमा भारतको डुवर्समा उनको जन्म भयो। दश जनाको ठूलो परिवारमा हुर्किएका उनी बाल्यकालदेखि नै कृषिप्रति आकर्षित थिए। उनका बुवा चियाबगानमा काम गर्नुहुन्थ्यो र खेतीप्रति विशेष रुचि राख्थे। त्यही प्रभावले उनको प्रारम्भिक रुचि पनि किसानीतर्फ थियो।
विद्यालय र कलेजका उनका घनिष्ठ मित्र विनोद प्रधान फोटोग्राफीमा रुचि राख्थे। २०३० सालतिर स्थानीय पत्रिकामा Film and Television Institute of India (पुणे फिल्म इन्स्टिच्युट) मा अध्ययनका लागि विज्ञापन प्रकाशित भयो। विनोद त्यस संस्थानमा छनोट भए। उनी भने नेपाल आएर भारतीय दूतावासमार्फत प्रयासरत रहे। दूतावासका अधिकारीहरूले उनलाई अभिनयतर्फ लाग्न सुझाव दिए पनि उनको रुचि सम्पादन (फिल्म एडिटिङ) मा थियो।
केही समयपछि सम्पादन समूहमा उनको नाम पनि निस्कियो। परिवारले उनलाई ‘स्टार’ बन्ने अवसरका रूपमा बुझे। त्यसबेला Jaya Bhaduri र Shatrughan Sinha जस्ता कलाकारहरू सोही संस्थानबाट सफल भइसकेका थिए। परिवारले पनि उनी हिरो बन्ने आशा गरेका थिए। तर उनले रोजेको क्षेत्र पर्दा अगाडिको होइन, पर्दा पछाडिको थियो।
पुणेमा अध्ययनका क्रममा उनले अमेरिकी, युरोपेली र जापानी सिनेमा गहिराइमा अध्ययन गरे। त्यहाँ सिनेमा केवल पढाइ नभई जीवनशैलीकै अंश बन्ने वातावरण थियो। अध्ययनपछि उनले भारतमै विभिन्न प्रोडक्सन कम्पनीहरूमा काम सुरु गरे। विशेषगरी डकुमेन्ट्री र विज्ञापन क्षेत्रमा उनको संलग्नता बढी रह्यो।
तर बुवाको एउटा वाक्यले उनको जीवनको दिशा बदल्यो—“आफ्नो ठाउँमा चिन्नु पर्छ, त्यो पो ठूलो मान्छे।” यसले उनलाई गम्भीर बनायो। बम्बईमा नाम कमाए पनि आफ्नै देश र गाउँघरमा चिनिन नसकिने अनुभूति भयो। त्यसपछि उनले नेपाली सिनेमा निर्माण गर्ने निर्णय गरे।
त्यसबेला उनले कुनै नेपाली सिनेमा हेरेका थिएनन्, यद्यपि ‘परालको आगो’ जस्तो चर्चित फिल्मबारे सुनेका थिए। अंग्रेजी सिनेमा हेर्ने संस्कारमा हुर्किएका उनी नेपाली सिनेमा निर्माणमा भने नयाँ सम्भावना बोकेर अघि बढे।
‘सम्झना’ बाट सुरु भएको यात्रा
उनले लेखेको कथा ‘सम्झना’ निर्माण गर्ने निर्णय भयो। करिब साढे पाँच लाख रुपैयाँमा प्रिन्टसहित फिल्म तयार भयो। आधा छायांकन बम्बईमा र आधा डुवर्समा सम्पन्न भयो। नायकका रूपमा नयाँ अनुहार खोज्ने क्रममा Bhuvan K.C. लाई अवसर दिइयो।
‘सम्झना’ अप्रत्याशित रूपमा सफल भयो। पोखरामै ५५ हजार रुपैयाँ आम्दानी गरेर रेकर्ड कायम गर्यो। फिल्म सफल भएपछि उनी नेपाली फिल्म उद्योगमा स्थापित भए।
सफलताको आरोह–अवरोह
‘बेहुली’ र ‘मायालु’ जस्ता फिल्म निर्माण भए। ‘मायालु’ व्यवसायिक रूपमा सफल भए पनि ‘बेहुली’ असफल रह्यो। त्यसपछि उनले नयाँ सम्भावना बोकेका कलाकारहरूलाई अवसर दिने नीति अपनाए। दाङका एक युवा अर्जुन श्रेष्ठसँगको सहकार्यले ‘सम्पत्ति’ जस्तो सुपरहिट फिल्म जन्मायो।
त्यसपछि ‘सपना’, ‘स्वर्ग’, ‘सरस्वती’, ‘सक्कली नक्कली’ जस्ता फिल्महरू बने। ‘सक्कली नक्कली’ ले भने उनलाई आर्थिक रूपमा ठूलो घाटा पुर्यायो। करिब पच्चीस लाख घाटा भएपछि उनी गम्भीर आर्थिक संकटमा परे।
‘सुनचाँदी’—पुनर्जन्मजस्तै सफलता
कठिन परिस्थितिमा उनले सीमित बजेटमा ‘सुनचाँदी’ निर्माण गरे। नयाँ कलाकारहरू Shree Krishna Shrestha र Saranga Shrestha लाई अवसर दिइयो। करिब २१ लाखमा बनेको फिल्मले छ महिनाभित्र ४४ लाख आम्दानी गर्यो। यसले उनको जीवनमा नयाँ आशा र स्थायित्व ल्यायो।
पछिल्लो यात्रा
त्यसपछि ‘आशीर्वाद’, ‘नेपाल प्यारो छ’, ‘१६ वर्षे जोवन’ र ‘संन्यास’ जस्ता फिल्महरू निर्माण भए। केही सफल भए, केही असफल। देशको अस्थिर परिस्थितिले फिल्म उद्योगमा समेत असर गर्यो। लगातार फिल्म असफल हुन थालेपछि उनी टेलिभिजनतर्फ आकर्षित भए।
हाल उनी पुनः नयाँ अवसरको प्रतीक्षामा छन्। उनीसँग प्राविधिक उपकरणहरू छन् र भाडामा दिने योजना पनि बनाइरहेका छन्। संघर्षलाई उनले जीवनको स्थायी पाटो मानेका छन्।
उनको दृष्टिकोण
उनको विचारमा नेपाली सिनेमा फर्मूलामै सीमित भइरहेको छ। दर्शकको चेतनास्तर परिवर्तन भइसकेको छ, तर फिल्मको प्रस्तुति र प्याकेज पुरानै शैलीमा अड्किएको छ। नयाँ पुस्ताका निर्देशकहरूले अझै गहिरो छाप छोड्न नसकेको उनको विश्लेषण छ। मिहिनेत, नविनता र दर्शकको मनोविज्ञान बुझ्ने क्षमताले मात्र नेपाली सिनेमा पुनः सशक्त बन्न सक्ने उनको विश्वास छ।